{"id":2033,"date":"2020-11-18T18:30:52","date_gmt":"2020-11-18T17:30:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www-new.ias.u-psud.fr\/?p=2033"},"modified":"2026-08-07T15:43:14","modified_gmt":"2026-08-07T13:43:14","slug":"aurait-on-decouvert-la-matiere-cachee-de-lunivers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/2020\/11\/18\/aurait-on-decouvert-la-matiere-cachee-de-lunivers\/","title":{"rendered":"Aurait-on d\u00e9couvert la mati\u00e8re cach\u00e9e de l\u2019Univers ?"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"2033\" class=\"elementor elementor-2033\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-365d0f3 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"365d0f3\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-84ab3f5 elementor-widget elementor-widget-theme-post-featured-image elementor-widget-image\" data-id=\"84ab3f5\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"theme-post-featured-image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"394\" height=\"412\" src=\"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/news_cosmix_18nov2020_fig1.jpg\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2035\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/news_cosmix_18nov2020_fig1.jpg 394w, https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/news_cosmix_18nov2020_fig1-287x300.jpg 287w\" sizes=\"(max-width: 394px) 100vw, 394px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f4f600f e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"f4f600f\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-63f7b05 elementor-widget elementor-widget-theme-post-title elementor-page-title elementor-widget-heading\" data-id=\"63f7b05\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"theme-post-title.default\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Aurait-on d\u00e9couvert la mati\u00e8re cach\u00e9e de l\u2019Univers ?<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-9b7c05e e-con e-atomic-element e-flexbox-base e-9b7c05e-607ee4c \" data-id=\"9b7c05e\" data-element_type=\"e-flexbox\" data-e-type=\"e-flexbox\" data-interaction-id=\"9b7c05e\">\n    \t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d72e17c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"d72e17c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Les astrophysiciens estiment que pr\u00e8s de 40 % de la mati\u00e8re ordinaire qui constitue les \u00e9toiles, plan\u00e8tes et galaxies, demeure inobserv\u00e9e, cach\u00e9e sous la forme d\u2019un gaz chaud dans les m\u00e9andres de la toile cosmique. Des scientifiques de l\u2019IAS auraient pour la premi\u00e8re fois mis en \u00e9vidence cette mati\u00e8re cach\u00e9e gr\u00e2ce \u00e0 une \u00e9tude statistique innovante de donn\u00e9es \u00e2g\u00e9es de 20 ans.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5612ae1 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"5612ae1\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8d2c731 e-con e-atomic-element e-flexbox-base e-8d2c731-bc6f834 \" data-id=\"8d2c731\" data-element_type=\"e-flexbox\" data-e-type=\"e-flexbox\" data-interaction-id=\"8d2c731\">\n    \t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-10d0162 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"10d0162\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Les galaxies se distribuent dans l\u2019univers sous la forme d\u2019un r\u00e9seau complexe de n\u0153uds connect\u00e9s entre eux par des filaments, eux m\u00eame espac\u00e9s par des vides. C\u2019est ce qu\u2019on appelle la toile cosmique. Ses filaments renfermeraient la quasi-totalit\u00e9 de la mati\u00e8re ordinaire, appel\u00e9e baryonique, sous la forme d\u2019un gaz diffus et chaud. Mais le faible signal provenant de cette phase clairsem\u00e9e de gaz fait qu\u2019en pratique, 40 \u00e0 50 % des baryons\u00b9 manquent \u00e0 l\u2019appel.<\/p><p>Ce sont ces baryons manquants, cach\u00e9s dans la structure filamentaire de la toile cosmique, que traquent Nabila Aghanim, chercheuse du CNRS \u00e0 l\u2019IAS, Hideki Tanimura, son post-doctorant, et leurs coll\u00e8gues. Dans une nouvelle \u00e9tude, financ\u00e9e par le projet ERC ByoPiC, ils font \u00e9tat d\u2019une analyse statistique qui r\u00e9v\u00e8le pour la premi\u00e8re fois l\u2019\u00e9mission, dans le domaine des rayons X, de baryons chauds peuplant les filaments. Ce r\u00e9sultat se fonde sur l\u2019empilement du signal dans le domaine des rayons X, issu du relev\u00e9 ROSAT\u00b2, d\u2019environ 15 000 filaments cosmiques de grande taille, identifi\u00e9s dans le relev\u00e9 de galaxies SDSS\u00b3. L\u2019\u00e9quipe a ainsi tir\u00e9 parti de la co\u00efncidence spatiale entre la position des filaments et l\u2019\u00e9mission X qui y est associ\u00e9e pour apporter des preuves tangibles de la pr\u00e9sence du gaz chaud dans la toile cosmique et en mesurer pour la premi\u00e8re fois la temp\u00e9rature.<\/p><p>Ce r\u00e9sultat conforte de pr\u00e9c\u00e9dentes analyses de la m\u00eame \u00e9quipe de recherche, fond\u00e9es sur des d\u00e9tections indirectes du gaz chaud dans la toile cosmique via son effet sur le rayonnement fossile\u2074. Il ouvre la voie \u00e0 des \u00e9tudes plus d\u00e9taill\u00e9es qui permettront gr\u00e2ce \u00e0 des donn\u00e9es de meilleure qualit\u00e9 de tester l\u2019\u00e9volution du gaz dans la structure filamentaire de la toile cosmique.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-387dca1 e-con e-atomic-element e-flexbox-base e-356ef4e \" data-id=\"387dca1\" data-element_type=\"e-flexbox\" data-e-type=\"e-flexbox\" data-interaction-id=\"387dca1\">\n    \t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5a5d233 elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"5a5d233\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"287\" height=\"300\" src=\"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/news_cosmix_18nov2020_fig1-287x300.jpg\" class=\"attachment-medium size-medium wp-image-2035\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/news_cosmix_18nov2020_fig1-287x300.jpg 287w, https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/news_cosmix_18nov2020_fig1.jpg 394w\" sizes=\"(max-width: 287px) 100vw, 287px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n<\/div>\n<div class=\"elementor-element elementor-element-00551c2 e-con e-atomic-element e-flexbox-base e-96599f0 \" data-id=\"00551c2\" data-element_type=\"e-flexbox\" data-e-type=\"e-flexbox\" data-interaction-id=\"00551c2\">\n    \t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c6edf74 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"c6edf74\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><a href=\"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/sites\/default\/files\/content_cosmix\/news_cosmix_18nov2020_fig1.jpg\">Figure : Image simul\u00e9e de l&rsquo;\u00e9mission dans le domaine des rayons X du gaz contenu dans les filaments de la toile cosmique<\/a><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n<\/div>\n<div class=\"elementor-element elementor-element-72b19574 e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"72b19574\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-53a7b892 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"53a7b892\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-13a0d604 elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"13a0d604\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeIn&quot;}\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Contacts<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3108905 elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3108905\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeIn&quot;}\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">R\u00e9f\u00e9rents (scientifiques et techniques) <\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1c63b2a5 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"1c63b2a5\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li><strong><a href=\"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/pperso\/naghanim\/\">Nabila Aghanim<\/a>, Directrice de recherche, <span class=\"kY2IgmnCmOGjharHErah N56cWZpP8cNJu1dqgCxB\"><b>\u00c9<\/b><\/span>quipe Cosmologie<\/strong><\/li><li><strong><a href=\"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/htanimur\/\">Hideki Tanimura<\/a><\/strong><\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-fadb250 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"fadb250\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5640f83 elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"5640f83\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeIn&quot;}\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">R\u00e9f\u00e9rences<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f6323b3 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"f6323b3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Communiqu\u00e9 CNRS\u00a0<\/strong>: <a href=\"https:\/\/www.cnrs.fr\/fr\/aurait-decouvert-la-matiere-cachee-de-lunivers\">https:\/\/www.cnrs.fr\/fr\/aurait-decouvert-la-matiere-cachee-de-lunivers<\/a><\/p><p><strong>Article scientifique <\/strong>: First statistical detection of X-ray emission from cosmic-web filaments. Tanimura, H.; Aghanim, N.; Kolodzig, A.; Malavasi, N.; Douspis, M. (2020).\u00a0 A&amp;A, 643, L2. doi\u00a0: 10.1051\/0004-6361\/202038521<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-13d6c44 e-con e-atomic-element e-flexbox-base e-181b6b8 \" data-id=\"13d6c44\" data-element_type=\"e-flexbox\" data-e-type=\"e-flexbox\" data-interaction-id=\"13d6c44\">\n    \t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f62be23 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"f62be23\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"content\"><div class=\"field field-name-body field-type-text-with-summary field-label-hidden\"><div class=\"field-items\"><div class=\"field-item even\"><p><strong>Notes\u00a0:<\/strong><br \/>\u00b9 Les baryons sont des particules form\u00e9es de trois quarks, comme les protons et les neutrons. Ils composent les atomes et les mol\u00e9cules et toutes les structures visibles dans l&rsquo;univers observable (\u00e9toiles, galaxies, amas de galaxies, etc.). Les baryons \u00ab manquants \u00bb, inobserv\u00e9s jusqu\u2019\u00e0 maintenant sont \u00e0 distinguer de la mati\u00e8re noire, compos\u00e9e de mati\u00e8re non baryonique, de nature inconnue.<br \/>\u00b2 ROSAT est un t\u00e9lescope spatial allemand destin\u00e9 \u00e0 l&rsquo;observation des rayons X.<br \/>\u00b3 Le Sloan Digital Sky Survey (SDSS) est un programme de relev\u00e9 des objets c\u00e9lestes utilisant un t\u00e9lescope optique d\u00e9di\u00e9 de 2,5 m\u00e8tres de diam\u00e8tre situ\u00e9 \u00e0 l&rsquo;observatoire d&rsquo;Apache Point (Nouveau-Mexique, \u00c9tats-Unis). Il a d\u00e9marr\u00e9 en 2000.<br \/>\u2074 Voir l\u2019article : Density and temperature of cosmic-web filaments on scales of tens of megaparsecs, Tanimura, H.; Aghanim, N.; Bonjean, V.; Malavasi, N.; Douspis, M. Astronomy &amp; Astrophysics, Volume 637, A41 (2020).<\/p><\/div><\/div><\/div><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Les astrophysiciens estiment que pr\u00e8s de 40 % de la mati\u00e8re ordinaire qui constitue les \u00e9toiles, plan\u00e8tes et galaxies, demeure inobserv\u00e9e, cach\u00e9e sous la forme d\u2019un gaz chaud dans les m\u00e9andres de la toile cosmique.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2035,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_header_footer","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[5,24],"tags":[],"class_list":["post-2033","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news-scientifiques-home","category-caps-scientifiques"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2033","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2033"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2033\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2039,"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2033\/revisions\/2039"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2033"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2033"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ias.u-psud.fr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2033"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}